In de podcast Is er ook een doktersassistent in de zaal? spreekt Kitty Joachems met Jojanneke Kant (huisarts, bekend als De Vragendokter) en Helma, doktersassistent en betrokken bij Thuisarts.nl, over een onderwerp dat voor veel doktersassistenten dagelijkse kost is: medische desinformatie. Wat gebeurt er online, waarom zijn patiënten zo overtuigd van onjuiste informatie en vooral: wat kun je daar als zorgprofessional mee?
De aanleiding voor dit gesprek is herkenbaar. Patiënten komen steeds vaker met vragen, eisen of zorgen die niet voortkomen uit medische klachten, maar uit wat ze online hebben gelezen of gezien. Onderzoek laat zien dat een groot deel van huisartsen en doktersassistenten hiermee te maken krijgt. Vooral onderwerpen als supplementen, hormonen en vaccinaties zorgen voor verwarring.
Veel mensen missen basiskennis over het menselijk lichaam en ziektebeloop. Dat maakt hen vatbaar voor simpele verklaringen en snelle oplossingen. Als klachten niet direct overgaan, wordt er online verder gezocht, met alle gevolgen van dien.
De rol van social media en de filterbubbel
Social media versterken dit probleem. Wie eenmaal bepaalde content bekijkt, krijgt er meer van voorgeschoteld. Informatie die vaak wordt herhaald en door meerdere mensen wordt gedeeld, voelt betrouwbaar, ook als dat onterecht is. Kritische geluiden verdwijnen uit beeld doordat ze worden geblokkeerd of weggefilterd. Zo ontstaat een eenzijdig verhaal dat voor patiënten steeds ‘logischer’ gaat klinken.
Daar komt bij dat zorg minder toegankelijk voelt dan vroeger. Praktijken zijn druk, wachttijden lang en het idee dat het lichaam soms tijd nodig heeft om te herstellen, botst met de belofte van snelle oplossingen online.
Wanneer desinformatie schadelijk wordt
Niet alle medische onzin is onschuldig. In de praktijk zien zorgverleners steeds vaker concrete risico’s:
- Overmatig gebruik van vitamine B6 kan leiden tot blijvende zenuwschade;
- Ashwagandha kan gevaarlijke interacties hebben met medicatie, bijvoorbeeld bloedverdunners;
- Onjuiste verhalen over anticonceptie leiden tot ongewenste zwangerschappen;
- Magnesium wordt massaal geslikt tegen sportkrampen, terwijl die meestal een andere oorzaak hebben.
Dit soort voorbeelden laat zien waarom het belangrijk is om desinformatie niet weg te wuiven, maar serieus te nemen.
Wat kun je doen als doktersassistent?
Het gesprek aangaan is vaak effectiever dan corrigeren of overtuigen. Nieuwsgierigheid werkt beter dan tegenspreken. Door te vragen waar iemand zijn informatie vandaan heeft, ontstaat ruimte om samen te kijken naar betrouwbaarheid.
Betrouwbare, laagdrempelige informatie speelt daarbij een grote rol. Websites zoals thuisarts.nl helpen patiënten om medische informatie beter te begrijpen en realistische verwachtingen te krijgen. Ze ondersteunen ook het werk aan de balie en in de triage.
Daarnaast is educatie essentieel. Door basiskennis te vergroten, bijvoorbeeld over zieke kinderen, koorts of buikklachten, kan een deel van de onrust en onnodige zorgvragen worden voorkomen.
Rode vlaggen
Er zijn duidelijke signalen die kunnen wijzen op desinformatie:
- De afzender heeft een commercieel belang, zoals het verkopen van supplementen;
- Bronnen ontbreken of zijn niet controleerbaar;
- De informatie komt van bekende Nederlanders of influencers zonder medische achtergrond en is vooral gebaseerd op persoonlijke ervaringen.
Het herkennen van deze signalen helpt om gesprekken met patiënten gerichter te voeren.
Praktijkervaringen die blijven hangen
De verhalen uit de praktijk tonen aan hoe breed het probleem is. Van misverstanden die uiteindelijk onschuldig blijken tot situaties waarin ouders zich ernstige zorgen maken over volkomen normale zaken. Ze maken duidelijk hoeveel winst er nog te behalen valt als het gaat om kennis over het eigen lichaam en gezondheid.
Beluister de podcast
Meer weten over dit onderwerp? Beluister dan de zesde en tevens laatste aflevering van seizoen drie van onze podcastserie Is er ook een doktersassistent in de zaal?
Meer weten over medische desinformatie? Kom naar het NVDA kennisfestival!
Jojanneke Kant is aanwezig op het NVDA kennisfestival en geeft daar de sessie Herken jij medische desinformatie? Daarnaast geeft Jojanneke een masterclass Telefonische triage: met oor en oog voor de patiënt.
